 |
| Исми-шарифи: | Гулчехра Жамилова |
| Туғилган санаси: | 1946 йил 2 июл |
| Туғилган жойи: | Тошкент шаҳри |
| Маълумоти: | Тошкент санъат олийгохининг драма ва кино актери бўлими |
| Турмуш ўртоғи: | Абдумавлон Хужаев, Сатира театри директори |
| Фарзандлари: | Асал, шифокор, Навал, ҳамшира |
| қўшимча маълумот: | Ўзбекистон ҳалқ артисти |
Шубҳасиз, бу инсон Олмонияда тўғилиши керак эди. Куласизми? ҳечам кулманг! Чинданам, Гулчехра опа олмонияликлардай аникликни ва озодаликни жуда ёқтирадилар.- Эртага соат 12.00да учрашамиз.
Телефон орқали суҳбатлашганимизда, уларни нол-нол сўзларига у қадар аҳамият бермаганим сабабли учрашувга турт дақиқага кеч қолдим.
- Сиздан ҳавотир олдим, кеч колғанингизга. ўзим нол-нол да шу ерда эдим. Суҳбатимизга ҳеч нарса ҳалакт бермаслиги учун Сизни шу ерга таклиф килдим.
Шодлик-Палас мехмонхонасининг шинамгина ресторанида кахва ҳамда ширинликларни баҳам кўриб, суҳбатлашдик. Афсус сизларга уларнинг ширали овозларини етказа олмайман, бу инсонни суҳбатини ўқиш камлик қилади, бу инсон билан юзма-юз суҳбат кўриш керак. ёкимли, Мулойим, ақлли, Маданиятли, Тоза қалбли ва Зиели. Сўзларни катта ҳарф билан ёзганимга ажабланманг, Гулчехра опа шунга арзигулик инсон.
муҳими, ўша-ўша Кумуш, гарчи кинодаги Кумуш "cиз ўшами?" сўзларини уттиз беш йил аввал айтган бўлса ҳам.
Сиз ҳақингизда Утган кунлар даги Кумуш дейилса кифоя, одамлар дарҳол танишади. ҳаётингизда шу рол бунчалар катта рол ўйнашини билганмидингиз?
йўқ, у вақтда мен учун бу асарнинг аҳамияти у қадар муҳим эмасди. (ўйланиб) ўйлайманки, ўша пайтда бу нарсага менда катта қизиқишни пайдо бўлмагани, асарни ўқимаганлигимдан, (кулади) ҳа, энди уят бўлса ҳам, мен буни очиқ-ойдин гапирсам булаверади. ҳар ҳолда уттиз беш йил утиб кетди (мириқиб кулади). ўзи яқин орада ҳақиқатни гапирадиган бўлдим, майли уришишса, бошқача уришишар дея.
Лекин асар яхшилигини кўп эшитганман. ўша вақт, тахминан 21-22 ешларда эдим, менинг ҳаётимда жудаям қийин пайтлар эди. қийин деганимни сабаби, биринчидан институтда ўқиетган эдим, кейин ҳамза даги Бой ила хизматчи спектақлига таклиф қилингандим. Агар ўша пайтда Утган кунлар нинг қанчалар муҳим эканлигини билганимда, балки институтни ҳам ташлаб юбориб, ҳамза даги Бой ила хизматчи репетицияларига бормай, ҳамма-ҳаммасидан воз кечиб, ўзимни тулик шу нарсага бағишлаган бўлармидим. Устига-устак айни шу вақтда мен фарзанд кутаетган эдим, тасаввур қилинг! (кулади) ҳаммаси бир вақтнинг ўзида еппасига келган.
ўзи Утган кунлар филмининг пробаларига киностудияга мени чақиришганда анча огирлашиб колғандим. Келсам, пике материалдан ок шапкани кийиб олған бир кал йиғит ўтирибди. Уни танимаганим учун, индамадим, (кулади) ўзи ҳолатимдан уялиб ўтирибман. Бир пайт режиссер ёрдамчиси, раҳматли йўлдош ака кириб келдилар: Танишмисизлар? йўқ-ми? Танишинглар бу Улмас Алихужаев, бу эса Гуля Жамилова. Улмас Отабекни ўйнайди деганларида, ичимда: Товба, худди бошқаси кўриб колғандай, келиб-келиб шу кални олишадими?! деб ўйладим. Мен энди қаерданам билиб ўтирибман-ки, у бечорани сочини тап-такир қилиб атайин филм учун олдиришган экан (кулади). Режиссер ёрдамчиси эса давом этиб: Хуп, демак мана сценарий. Икки кундан кейин съемка. бўлди тасдикландингиз! Гулчехра, ишқилиб юзингизга дог-пог тушмайдими? десалар бўладими, ўзи жуда шарттаки одам эдилар. Демак, юзга дог тушмасин, семирилмасин, кош тёрилмасин деб, чиқиб кетдилар. Утган кунлар нинг илк дамлари мен учун ана шундай қизиқ бошланган.
Биринчи саҳнамиз эса Аргимчок бўлган, ҳалиги бор-ку: Висолға нима етсин. Лекин кейинчалик Улмас билан жудаям яхши чиқишиб кетдик, муносабатларимиз ҳали-ҳамон жудаям яхши.
Совет давридаги кинематографда цензўра бешафкат эди. Олтин фонддан урин олған Утган кунлар нинг қайси кадрлари томошабингача етиб келмаган?
Аслида бу филм икки сериядан иборат бўлган эди, яъни бутун олинган материал икки серияга лойик қилиб олинганди. Аммо Москвадан буйрук келган: Катагондан сўнг оқланган одамларнинг асари бир сериялик булсин, ундан ошмасин. ҳамонки, бу асарни сизлар классика даражасига кўтармоқчи экансизлар, бир серия ҳам етади.
Лекин ўзингиз ўйлаб кўринг, катта бир китобни бир серияга қанақа қилиб сигдирасиз? Кай ерини олиб ташлайсиз-у, кай ерини қолдирасиз? Мен энди-энди тушунаяпман, қанчалик қийин ахволда шу филм олинган экан. Уни жудаям кўп жойлари кесилиб-кесилиб, мана ҳозирги томошабинларга етиб келган нусхаси колған. ўша филмда бир чиройли лавҳамиз ҳам кесилиб кетган.
Висолға нима етсин сўзларидан сўнг, Кумуш абдастадан сув куйиб, сёкин сурилиб кадрдан чиқиб кетадиган жойи бор. Ундан кейин бир томонлама теракзор бўлган узун йўлдан кета туриб Кумуш ҳамда Отабекнинг диалоги бор эди. (оҳангида ҳавас билан) Энди шунақанги гўзал олинган эди ўша кадр! ўша даврдаги бир-бирига бўлган муносабат, бир бири билан суҳбатлашиш маданияти, ибо-ҳае, ҳамма-ҳаммаси бир саҳнанинг ўзида жамланган эди. Бир жойи менга жудаям ёқарди. Кумушнинг ортидан Отабек келиб, оҳиста сочини учидан ушлаб тўхтатади. (завҚ билан) Вой, бу жуда чиройли саҳна эди! қаранг-ки, ҳамма шу саҳнага азбарои қизиқиб кетганидан, бизни тўхтаган еримизда теракга Р+О=С деган сўзлар катта қилиб уйилганини курмабди. (ачиниб) Шу улгур колған экан-да. Съемка қилиб булингандан кейин йўлдош ака буни кўриб сиқилиб кетганлар, ҳатто премерада йиғлаб юборганлар. ўшанда цензўра нималигини англаганман.
Кинода ва саҳнада кўп қаҳрамонларни уйнагансиз. ҳаётда-чи, қандай қаҳрамонсиз?
(табассўм билан) Жуда оддий. Дарвоқе, мана шу оддийлигим, тўғри сўзлигим туфайли кўп панд еганман.ўзи мен ҳамза театрига саҳна кўриб келганман, сабаби хореография билим юртида ўқиган кезларим кўпгина балет спектақлларида катнашиб, катта концерт дастурларини олиб борганман. Шундан кейингина театрга келганман. Хореографияда бир одат бор эди, агар сиз машк қилаетган бўлсангиз, бошқалар албатта кузатиб турарди ва сизни қилган ҳатоларингизни ўзингизга айтишарди. Бир-биримизни ҳатоларимизни айтиш - табиий ҳол эди. Лекин драмада бунга муносабат булакча экан. Ахир мен буни билмасдим-ку!
Бир куни мен репетиция пайтида актерларнинг бирига саҳнангиз яхши чиқди-ку, аммо чиқиб кетаетганингизда ундай эмас, бундай қилсангиз яхшироқ экан деганим ҳеч эсимдан чиқмайди. ўшандан кейин кеча келиб, яна гапиради-я деган ибора чиқди. Албатта ўша ибора шахсан мен учун айтилмаган, аммо менга ҳам таалукли томони бўлганди. Кейин тушунганман-ки, бу соҳадагиларга очиқчасига гапириб бўлмас экан.
саҳнадаги эмас, балки ҳаётдаги Гулчехра Жамилованинг турмуши эса қандай? Унинг оддий куни нималардан иборат?
Мени оддий кунларим жудаям серташвиш, сергайрат утади. (мийиғида кулиб куйиб) Сергайрат дейилганда, бир нарса ёдимга тушди. Бир вақтлар даволаниш учун шифохонага етган эдим. Етавериш жонимга теккани учун, нима қиларимни билмай, мен билан етганларнинг овкатини иситиб берардим, огирларга овкатини ёдириб куярдим, уззу-кун бир нарсаларни қилиб юраверардим. Мен билан етган бир аёл бузчини моқисидай юраверишимни кўриб зерикди шекилли, охири чидолмай: Вой-воей, одамлар Худодан менга куч бер, гайратимни ол дейишар экан. Сиз эса Худодан гайратимни бер, гайратимни бер деб роса сўрабсиз-а? Етсангиз-чи, Худо деб! дегани ҳеч эсимдан чиқмайди. (кулади) Хийла кучим бўлса, иш қилиб юравераман. ҳеч тинч ўтиролмайман. Мана, кеча кечаси соат учда етдим. ўзи етгунимча, уч-турт маротаба уйни айланиб текшириб чиқдим ҳаммаси жойидамикан дея. Ухлаб етган набирамни олдига беш-олти маротаба кирдим, етишдан аввал куйним бўлмай яна бир маротаба кирдим. ўзи мен олиб бориб, деворга такалмагунча юрганим яхши. Ростини айтсам, банд бўлганимдан бахтлиман. ўзи одамни ҳаммага керак бўлгани яхши, чунки керак бўлмаганинг - бу даҳшат!
Актерларда уз касбига нисбатан иккита нуқтаи-назар мавжуд. Бирларининг фикрича, ҳар куни саҳнада улиб-тирилиш нинг хожати йўқ, бунга соглик ҳам етмайди. Улар муҳими, яхши техника дейдилар. бошқалар эса, ҳақикий актер бутун борлиги билан ролға киришиб кетиши керак деб таъкидлайди.
Мен техникани умуман қўлламайман. Чунки кузни техникага солиб бўлмаса керак. Актерни, айниқса партнерни кўзига қараб ҳаракат қилинади. Кўзингизда даҳшат, кувонч, фожеа, иликлик, газаб бўлмас экан, ўйнай олмайсиз.тўғри, фақатгина техникани ишга соладиган актерлар бор, йўқ эмас. (оҳангида ҳайратланиш) ҳаттоки йиғини ҳам техника орқали чиқариб берадиганлар бор.
Менимча, ҳамма нарса табиий чиқиш керак. Бир мисол, Инкилоб тонги спектақлида Марат Азимов билан бизда суроқ саҳнаси бор эди, ўша саҳнада у сочларимдан бураб-бураб қийнаши керак эди. Мени камчилаганда эса, кулим боғлиқ ҳолда, уз атрофимда думалаб айланадиган жойим бор. Табиий чиқиши учун, саҳнага чиқишдан аввал ҳар доим: Марат, илтимос, сочимдан ростманароқ тортгин дердим. Марат эса: Гули, сочларим чирс-чирс ўзилганини эшитгин демоқчимисан дерди. Мен эса: Сен ҳавотир олма, соч меники-ю. Мен оғрикни сезайин, табиийроқ чиқади дердим.
(катъият билан) йўқ, мен техникани қўлламайман. чиқса табиий чиқсин, юракдан чиқсин. Юракдан чиқаролмасанг, демак ўша кундаги спектақлинг чиқмади. тўғри, саломатлик учун бу огир деганлари ҳам ҳақиқатдан узоқ эмас. Аммо актер экансан, мажбурсан.
Нима деб ўйлайсиз, Сизда салбий рол муваффақиятлироқ чиқадими ёки ижобийми?
Мени домлаларимдан бири: Кизалогим, сени юзинг жудаям ижобий-да! Тушунасанми, сен доимо ижобий, яхши образларни ўйнашга мажбурсан деганда, шунақаям ҳафа бўлиб кетганман. Чунки актерлар орасида нозик ниҳол қаҳрамон деган ибора бор. ўша қаҳрамоннинг гаплари фақатгина ох-вох лардан иборат бўлади. Нахотки мени курбим фақат шу нарсага етса? Нахотки мени пешонамга фақат нозик ниҳолларни-ю, пари пайқалларни ўйнаш ва ҳеч нарсага эришолмасдан утиб кетиш езилган бўлса деган фикр билан ўзимни-ўзим еб ташлардим. кўп йиллар мобайнида мен салбий ролларни ўйнашни орзу қилардим. ҳатто шу фикр туфайли, мен ҳаётимда катта ҳато қилганман. Алишер Навоий спектақлини тасвирга олиб қўйишмоқчи бўлишганда, менга Гулини тайерланг дейишганди. Мен эса режиссеримиз Олим акага: йўқ, мен Гулини уйнолмайман. Шу ёмон кўраман Гулиингизни, қачон қарама миев-миев қилаверади деганман. Билмайман, қанақасига бунақа кўпол ўҳшатиш қилишга журъат этолғанман? ўшанда уйнамаганман Гулини. Канийди, ҳозирги ақлим ўша пайтда бўлганда, эхтимол шу нарса езилиб колған бўлармиди.Лекин ҳар бир нарсани вақти соати бор экан. Театрда, кинода салбий ролларни ҳам уйнадим ва ўзим учун хулоса килдим-ки: ҳақикий салбий инсон ҳеч қачон уз феъл-атворини очиқчасига кўрсатмайди, ёмон одам ўзини ёмонлигини билдирмайди ва салбий образни очиқ темперамент билан уйнамаслик керак экан. Алишер Навоий ҳақидаги видеофилмда менга Хуршидабону роли берилди. Шу ерда ҳам билдим-ки, биринчидан бу - оксуяк аёл, иккинчидан жуда уста ва маккора ва буни очиқчасига ошкор этмайди. Шунинг учун ҳатти-ҳаракатлари ва гаплари тинч, гапида эса коса тагида нимкоса маъноси бўлиш керак. ҳақиқатда шу нарса кучлироқ чиқди. Кейинчалик эса тақдир такозоси билан менга Севги афсонаси филмида Малкани ролини ўйнаш насиб этди. Малкани ҳам айнан маккора аёл, кулиб туриб жонингни оладиган аёл.
Ростини айтсам, бундай образларни яратиш анча қийин экан. Шу билан биргаликда ижобий ролни ҳам меерига етказиш мураккаб. (оҳангида ажабланиш) Биласизми, севгини ўйнашдан қийин нарса йўқ экан. Чунки севган одамни юриш-туриши, куз қараши, ҳар бир сўзи севги билан тулиб туради! Буни кўрсатиб бериш жудаям мушкул.
Актерни муваффақиятга эришишида кўпроқ омад ёрдам берадими ёки истеъдодми?
Бу борада Гоголни зўр бир гапи бор: Омад келиб туриб, ўзини чучканинг тумшугига урар экан. (завҚланиб кулади)Одамга гохида алам қилади. Сиз меҳнатни қиласиз, меҳнатингиз ҳақиқатдан одамларга маъқул бўлганини кўрасиз ва эшитасиз. Лекин омад бошқанинг енига бориб кунади. Айниқса бизни касбда бу нарса жуда кўп учрайди. Шунинг учун мен ўйлайманки, агарда мен ўзим шу нарсадан завҚ олсам, шунинг ўзи етарли.
Гогол ҳак, омад шунақанги бир кур нарсаки, унга меҳр қўйишни хожати йўқ. Мен ҳам омадга меҳр куймадим, кетидан югурмадим, унга касал бўлмадим. Агар омад касалига дучор бўлганимда, менда кўролмаслик, гараз тўғиларди.
Аслида мен ўзимни бошқа томонлама омадли деб ҳисоблайман. ҳаётим мобайнида мен катта-катта одамларни кўришга муваффак бўлдим. Ва аксарият ҳолларда бу одамлар камтарин инсон бўлиб чиқарди. Масалан, Болғарияга дам олишга борганимизда Юрий Гагарин билан расмга тушган эдик. (ҳайрат билан) Мен шу инсонни камтаринлигига қойил қолдим. ҳеч қандай курикчисиз, оддий, камтарин ва самимий. Ана сизга ҳақикий инсонийлик! Аслида отам ҳам айни шу ҳислатларни ва ички маданият билан ички фаросатни жуда юқори куярдилар. Шунга амал қилиб, умрим буйи мен ҳам камтарин бўлишга ҳаракат килдим.
Назира Иноятова